ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 70 ఏళ్లు: పొట్టి శ్రీరాములు ప్రాణత్యాగం నుంచి అవతరణ తేదీపై చర్చ దాకా

ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడి ఆదివారం, 2026 నవంబర్ 1తో 70 ఏళ్లు నిండాయి. 1956లో సరిగ్గా ఇదే తేదీన హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలుగు ప్రాంతమైన తెలంగాణను ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో కలిపారు. ఆ విశాల రాష్ట్రానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ అని పేరు పెట్టి, హైదరాబాద్‌ను రాజధాని చేశారు. ఆ రోజుకు బాట వేసింది నాలుగేళ్ల ముందు మద్రాసులోని ఒక ఇంట్లో మొదలైన దీక్ష. తెలుగువారికి ప్రత్యేక రాష్ట్రం వచ్చే వరకు ముద్ద ముట్టబోనని 51 ఏళ్ల గాంధేయవాది పొట్టి శ్రీరాములు పట్టుబట్టారు.

మద్రాసులో 58 రోజులు

శ్రీరాములు 1901 మార్చి 16న జన్మించారు. మద్రాసులో పెరిగారు. బొంబాయిలో శానిటరీ ఇంజినీరింగ్ చదివి గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులా రైల్వేలో ఉద్యోగంలో చేరారు. భార్య, అప్పుడే పుట్టిన బిడ్డ చనిపోయాక ఆ ఉద్యోగాన్ని వదిలి గాంధీజీ బాట పట్టారు. కొంతకాలం సబర్మతి ఆశ్రమంలో ఉన్నారు. 1930 ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని జైలుకు వెళ్లారు. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలోనూ మళ్లీ జైలు పాలయ్యారు. 1946లో నెల్లూరులోని వేణుగోపాలస్వామి గుడితో సహా ఆలయాల్లోకి దళితులను అనుమతించాలని కోరుతూ రెండుసార్లు నిరాహార దీక్ష చేశారు.

1952 అక్టోబర్ 19న మద్రాసులో బులుసు సాంబమూర్తి ఇంట్లో ఆయన చివరి దీక్ష మొదలుపెట్టారు. కోరిక ఒక్కటే, ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం. ఢిల్లీ నుంచి స్పష్టమైన మాట రాలేదు. దీక్షలో 58వ రోజైన 1952 డిసెంబర్ 15 రాత్రి శ్రీరాములు తుదిశ్వాస విడిచారు. ఆ వార్త తెలియగానే తెలుగు జిల్లాలు అట్టుడికాయి. అనకాపల్లి, విజయవాడల్లో పోలీసు కాల్పులకు ఏడుగురు బలయ్యారు. డిసెంబర్ 19న ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేస్తామని పార్లమెంటులో ప్రకటించారు.

1953 అక్టోబర్ 1న మద్రాసు రాష్ట్రం నుంచి విడివడి ఆంధ్ర రాష్ట్రం పుట్టింది. కర్నూలు రాజధాని అయింది. టంగుటూరి ప్రకాశం తొలి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. భాష ఆధారంగా ఏర్పడిన మొదటి రాష్ట్రం ఇదే. దీని తర్వాత ఇతర ప్రాంతాల్లోనూ ఇలాంటి డిమాండ్లు ఊపందుకున్నాయి. దాంతో 1953 డిసెంబర్‌లో కేంద్రం జస్టిస్ ఫజల్ అలీ అధ్యక్షతన రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిషన్‌ను వేసింది. 1955 సెప్టెంబర్‌లో వచ్చిన ఆ కమిషన్ నివేదిక తెలంగాణను మరికొన్నేళ్లు విడిగా ఉంచాలని సూచించింది. అయితే 1956 రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ద్వారా నవంబర్ 1న రెండు ప్రాంతాలూ ఒక్కటయ్యాయి.

ఒకే రాష్ట్రం, మూడు తేదీలు

ఉమ్మడి రాష్ట్రం 58 ఏళ్ల పాటు నవంబర్ 1నే అవతరణ దినంగా జరుపుకుంది. 2014 జూన్ 2న తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా విడిపోయింది. ఆ తర్వాత ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు ప్రభుత్వం అవతరణ దినాన్ని జూన్ 2న జరపాలని నిర్ణయించింది. ఆ తేదీన ఏటా ఆయన ప్రభుత్వం ‘నవనిర్మాణ దీక్ష‘ చేపట్టింది. విభజన తర్వాత రాష్ట్రాన్ని మళ్లీ నిర్మించుకుందామనే ప్రతిజ్ఞ అది.

2019లో గెలిచిన వై.ఎస్. జగన్‌మోహన్ రెడ్డి ప్రభుత్వం మళ్లీ నవంబర్ 1కే మొగ్గింది. ఆ ఏడాది నవంబర్‌లో జరిగిన వేడుక, ఐదేళ్ల విరామం తర్వాత ఆ తేదీన జరిగిన తొలి అధికారిక కార్యక్రమం. 2023 వరకు ఏటా ఆ వేడుక జరిగింది. 2024లో నాయుడు మళ్లీ అధికారంలోకి వచ్చారు. ఆ ఏడాది నవంబర్ 1న రాష్ట్ర స్థాయిలో అధికారిక కార్యక్రమం జరగలేదు. ప్రతిపక్షంలో ఉన్న వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ దీన్ని తప్పుపట్టింది.

నాయుడు మరో తేదీకి పెద్దపీట వేశారు. శ్రీరాములు వర్ధంతి అయిన 2025 డిసెంబర్ 15, సోమవారం విజయవాడలో జరిగిన సభలో, ఇకపై ఆ రోజును ‘త్యాగ దినం‘ (డే ఆఫ్ సాక్రిఫైస్)గా పాటిస్తామని ప్రకటించారు. ఆ దీక్ష వల్లనే 1953లో ఆంధ్ర రాష్ట్రం, 1956లో ఆంధ్రప్రదేశ్ వచ్చాయని గుర్తుచేశారు. తేదీల విషయంలో కొందరు రాజకీయాలు చేస్తున్నారని ఆక్షేపించారు.

70వ వార్షికోత్సవం వచ్చిన ఆదివారం రాష్ట్రంలోని 92 పట్టణాల్లో ఓటర్లు పురపాలక ఎన్నికల్లో ఓటేశారు. అదే రోజు రాష్ట్రపతి ద్రౌపదీ ముర్ము ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో పాటు మరో 12 రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రజలకు అవతరణ దినోత్సవ శుభాకాంక్షలు చెప్పారు. కొన్ని పట్టణాల్లో వాసవి క్లబ్ సభ్యులు శ్రీరాములు విగ్రహాలకు పూలమాలలు వేశారు.

అమరజీవి పేరు

తెలుగువారు శ్రీరాములును ‘అమరజీవి‘గా స్మరించుకుంటారు. నెల్లూరు జిల్లా అధికారిక పేరు శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా. ఎన్.టి. రామారావు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు హైదరాబాద్‌లోని తెలుగు విశ్వవిద్యాలయానికి శ్రీరాములు పేరు పెట్టారు. 2025 మార్చి 17న తెలంగాణ శాసనసభ బిల్లు ఆమోదించి, ఆ వర్సిటీకి రచయిత, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు సురవరం ప్రతాపరెడ్డి పేరు పెట్టింది. చర్లపల్లి రైల్వే టెర్మినల్‌కు శ్రీరాములు పేరు పెట్టాలని కేంద్రాన్ని కోరతానని ఆ సందర్భంగా ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి చెప్పారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏడాది పొడవునా సాగిన 125వ జయంతి ఉత్సవాలు 2026 మార్చి 16, సోమవారం ముగిశాయి. ఆ రోజు అమరావతిలోని శాఖమూరు పార్కులో 58 అడుగుల ఎత్తైన శ్రీరాములు కంచు విగ్రహాన్ని నాయుడు ఆవిష్కరించారు. దీక్ష సాగిన 58 రోజులకు గుర్తుగా ఆ ఎత్తు పెట్టారు. దానికి ‘స్టాట్యూ ఆఫ్ సాక్రిఫైస్‘ అని పేరు. ఆయన దీక్ష చేసిన చెన్నైలోని భవనాన్ని, నెల్లూరులోని ఆయన ఇంటిని స్మారక కేంద్రాలుగా మారుస్తామని కూడా ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. 2025 నిర్ణయం ప్రకారం తదుపరి త్యాగ దినం 2026 డిసెంబర్ 15, మంగళవారం.